تبلیغات
پایگاه نماز

گفتگو با دكتر مظاهری پیرامون نماز(1)

گفتگو با دكتر مظاهری پیرامون نماز(1)
نویسنده:محمد مهدی مظاهری


مجله نیایش: آقای دكتر برای نخستین سؤال، لطفاً درباره جایگاه اجتماعی و تربیتی نماز توضیح بفرمایید؟
دكتر مظاهری: نماز فریضه‌ای واجب است كه اساس فلسفه آن بر تربیت استوار می‌باشد و به شدت امری اجتماعی است و نفس اقامه آن ابتدا بر جماعت است كه نشان دهنده‌ اجتماعی بودن آن است. نماز جماعت موجب تعامل اجتماعی می‌شود به لحاظ اینكه عده‌ای را دور هم جمع می‌كند، پس انجام هدفی مشترك را توسط آنان به اجرا در می‌آورد.
بحث مركزیت هدایت و كنترل جامعه در نماز جماعت مطرح است. به این ترتیب كه نمار جماعت دارای امام است. خود رفتار امام جماعت و نمازگزاران و بر عكس نوعی تعامل اجتماعی با ارزش است. نوع شكل گیری و استقرار صفوف جماعت و هماهنگی در ادای اجزای مختلف این فریضه بزرگ، دقت در زمان، هماهنگ شدن با علائم هشدار دهنده، مثل بانگ اذان، سفارشی كه در خصوص رعایت نظافت نمازگزاران شده است، توجه به مشكلات نمازگزاران و پی جویی حل آن و بحث مردم، مشورت، تشدید محبت و... همه كنش‌هایی است كه در انجام می‌تواند متصور باشد و هنجارهای مثبت اجتماعی را نتیجه دهد، لذا اهل نماز، یقیناً اهل نماز جماعت هم خواهند بود و از بركات نماز جماعت هم بهره خواهند برد.
همان طور كه گفتم اساس فلسفه نماز به این ترتیب است؛ شكر به درگاه پروردگار رب العالمین از بنیادی‌ترین اصول تربیتی است. اساساً دستورهای الهی دستورهای تربیتی است. خود كلمه «رب» به معنی پرورش دهنده و تربیت كننده است؛ لذا آفریننده و پرورش دهنده عالم هستی، نماز را بدین منظور واجب كرده است. طبیعی است وقتی آحاد مردم مورد تربیت قرار گیرند، در جامعه هم تأثیرات تربیتی قابل تعمیم خواهد بود. بنابراین جایگاه نماز قطعاً جایگاه اجتماعی و تربیتی است و از ظرافت و حساسیت و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
امام علی ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ نماز را به چشمه آب گرمی تشبیه فرموده كه بر در خانه مردی روان باشد و او هر شبانه روز پنج بار خود را در آن بشوید، پس چنین كس را چركی بر تن باقی نماند. حق نماز را مردانی از روی زمین شناختند كه زر و زیور و مال و فرزند كه روشنی دیده‌اند، آنان را از آن باز نمی‌دارد.
خداوند سبحان می‌فرماید:
«مردانی هستند كه تجارت و خرید و فروش آنها را از یاد خدا و به‌جا آوردن نماز و دادن زكات غافل نمی‌گرداند». رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ با این كه مژده بهشتش داده بودند، باز خویش را برای فرمانبرداری از خدا به رنج می‌‌افكند. نكات تربیتی كه جایگاه ممتازی را برای نماز تعیین می‌كند بسیار زیاد است. كسی كه صفت نماز خوان و مسجدی برای او تعریف می‌شود، سعی دارد مرتكب خلاف نشود؛ زیرا اساساً از یك چنین فردی انتظار خلاف نیست. نماز خوان سعی دارد مبادی آداب باشد، تواضع را فراموش نكند. خود بحث قرائت صحیح نماز و فراگیری مسائل رساله و یا مراجعه به رساله و رعایت احكام، نكته بزرگ تربیتی است، مثلاً برای یافتن قبله در شب هنگام نمازگزار به آسمان و ستارگان توجه می‌كند، كیفیت آب را از جهت طهارت و حلال بودن مورد دقت قرار می‌دهد، اینها خود مبانی تربیتی برای شناخت جهان یا جهان بینی است.
پیامبر كرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ وقتی به آسمان و ستاره‌گان نگاه می‌كردند می‌فرمودند:
«ربّنا ما خلقت هذا باطلاً»؛ یعنی خدای من مگر می‌شود تو اینها را بدون دلیل آفریده باشی.
مجله نیایش: نقش نماز را در سالم سازی فضای فكری و روحی و روانی افراد جامعه به ویژه جوانان، چگونه ارزیابی می‌كنید؟
دكتر مظاهری: همانطور كه اشاره كردم نماز دستوری تربیتی از جانب رب العالمین است. به دست آوردن یا تضمین سلامت، چه در ابعاد جسمی و چه در ابعاد روحی نیاز به آدابی دارد. برای سلامت جسم نیاز به رژیم غذایی است. ورزش و تحرك از ضروریات است. اندازه‌گیری میزان عناصری كه فعالیت مجموعه فیزیولوژی و تعادل اندامها، رشد، شادابی و... را بر عهده دارند هم یكی از لوازم است. رعایت بهداشت و بسیاری از رفتارهای دیگر كه در مجموع می‌‌توانند توجه به سلامت و تضمین آن را در پی داشته باشند و به همین ترتیب سلامت فكری و روحی نیز ملزوماتی دارد.
اتفاقاً سلامت فكر و روح مكانیزم وسیع‌‌تر و پیچیده‌تری نسبت به سلامت جسم دارد. هر چند اگر نقصی در بدن ایجاد شود فكر را پریشان می‌كند، اما ناراحتی‌های فكری و روحی جسم را می‌فرساید.
انسان اساساً نسبت به محیط پیرامون خود كنجكاو است. كودك از همان ابتدای سنین كودكی علاقه خود را نسبت به دانستن اعلام می‌كند و علاقه به دانستن و كشف و تحقیق و جستجوهایی فطری در انسان هست. به دلیل وجود چنین امیال و بسیاری دیگر، خداوند تبارك و تعالی پیامبران را به فراخور شرایط مبعوث كرد و در نهایت خاتم و اكرم آنان، یعنی رسول گرامی اسلام را به بشریت هدیه نمود كه بهترین روشهای تربیتی را برای آرامش روحی و فكری و هدایت انسانها ابلاغ نماید و نماز از عالی‌ترین ملزومات تربیتی و هدایتی در اسلام است كه قادر است فضای روحی و روانی افراد را تطهیر كند و آرامش ببخشد. تمام اعمال نماز تضمین كننده آرامش است، از همان ابتدا كه نیت می‌شود آرامش و تمركز هست تا انتها كه تقاضای آمرزش و آرامش است، چه چیزهایی به ذهن و زبان می‌آید؟
اقرار به اعتماد و اطمینان به ذات حضرت باری تعالی كه خود اعتماد ساز و آرامش بخش است. توجه به مبدأ هستی و قبول انتظام در خلقت و توسل به حقیقت مطلق و عدم تمسك به غیر نیروی خالق و تقاضای هدایت، همه و همه اعتماد به نفس را در پی دارد كه از ضروری‌ترین لوازم سلامت روح و روان است. از همان باء «بسم الله...» كه راز توكل و طلب مرد است تا «ربّ العالمین - ایّاك نعبد و ایّاك نستعین - اهدنا الصّراط المستقیم و...» همه این مفاهیم ارزنده را در خود نهفته دارند.
بنابراین نماز اساساً محور اطمینان ارتباط مخلوق و خالق هستی و به تعبیر بهتر، ستون دین است كه مخلوق زمینی را به اوج ملكوت منتقل می‌كند. انسان وقتی به تأكیدات قرآنی در خصوص نماز توجه می‌كند عمق عظمت نماز بیشتر برایش روشن می‌گردد.
خداوند می‌فرماید: «یا ایّها الّذین آمنوا استعینوا بالصّبر و الصّلوة»[1] یا «انّ الصّلوة تنهی عن الفحشاء و المنكر»[2] در نتیجه به لحاظ اینكه نماز در باور ما دستوری الهی است، پس حتماً متضمن سلامت روحی و فكری ما است و حتی به لحاظ ظاهری هم هر گونه هنجاری كه انسان را به نیكی‌ها سوق دهد و از بدی‌ها دور كند قطعاً راحتی و سلامت فكر و روان او را هم برایش در پی دارد. همه این ویژگی‌ها باعث می‌شود تا خداوند به پیامبر بفرماید: «وأمر اهلك بالصّلوة‌ و اصطبر علیها»[3] و چنین مفهومی هم استفاده می‌شود. پیامبر به اهل خود نماز را ابلاغ كن و برای انجام آن پیگیری لازم را انجام بده.
در سوره ابراهیم آیه 40 نیز می‌خوانیم كه حضرت ابراهیم برای اینكه خود و خانواده‌اش نمازگزار باشند دعا می‌كند: «ربّ اجعلنی مقیم الصّلوة من ذرّیّتی».

پی نوشت ها:

[1] . بقره، آیه 153.
[2] . عنكبوت، آیه 45.
[3] . طه، آیه 132.

تاریخ ارسال : پنجشنبه 1 مهر 1395 07:48 ب.ظ نویسنده : رحمان نجفی

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.