تبلیغات
پایگاه نماز

انجام مستحبات و ترك مكروهات


یكی از نقطه‌های آغاز در رسیدن به كمال، التزام به نوافل و مستحبات است. نوافل و سنن صالحه چندان مهم است كه بعضی از فقها ترك جمیع سنن را از آن جهت كه دلیل بر بی‌اعتنایی به آداب شرع مقدس است حرام دانسته‌اند.

التزام و استمرار بر نوافل و مستحبات سه اثر مهم دارد:
1. گناهان انسان را محو می‌سازد، چنانكه خداوند متعال می‌فرماید: «وَ أَقِمِ الصََّلاةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ».

نماز بگذار در آغاز و انجام روز و ساعاتی از شب. زیرا نیكی‌ها بدی‌ها را از میان می‌برد...
و در حدیث آمده است كه نماز مؤمن در شب گناهان روز او را از بین می‌برد. و در بعضی نقل‌ها آمده است كه نماز وِتْر گناهان را از بین می‌برد.

2. نواقص و كمبودهایی را كه بر اثر غفلت یا قصور در فرایض و واجبات رخ داده است، جبران می‎كند. مثلاً نوافل یومیه ـ خصوصاً نوافل شب (نماز شب)، نواقص نمازهای یومیه را مرتفع می‌سازد، روزه‌های مستحبّی نواقص روزه‌های ماه رمضان را برطرف می‌كند، صدقات مستحبّه كمبودهای واجبات مالی از قبیل زكات و خمس را رفع می‌نماید و ... احتمال دارد كه اعمال مستحبه مطلقاً در رفع نواقص كلیه فرایض و واجبات مؤثر باشد. در این مورد به چند حدیث اشاره می‌شود.

از امام باقر (ع) نقل شده است كه فرمود: «إنَّما جُعِلْتَ النّافلةُ لِیَتُمَّ بها ما یَفْسُد منَ الْفریضةِ».
نماز نافله برای آن قرار داده شده است كه فساد و نقص فرایض را جبران كند.

و در حدیث دیگر آمده است:
«إنَّ تباركَ و تعالی أتمَّ صلوةَ الْفریضةَ بصلوةِ النّافِلةِ».
خداوند تبارك و تعالی نماز واجب را با نماز نافله كامل كرده است.

ابو حمزه ثمالی می‌گوید كه امام (ع) فرمود: هیچ نمازی بدون حضور قلب قبول نیست. من عرض كردم: فدایت شوم، همه ما هلاك شدیم؟ فرمود: نه، زیرا خداوند متعال این گونه عبادات را به وسیله نافله‌ها كامل می‎گرداند.

3. موجب تقرّب به خداوند سبحان می‌شود، چنانكه می‌فرماید: «تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما كانُوا یَعْمَلُونَ».
مؤمنان حقیقی شبها پهلو از بستر بر می‌دارند و خدای را با بیم و امید می‌خوانند و از آنچه روزیشان كرده‌ایم انفاق می‌كنند. پس هیچ كس نمی‌داند به پاداش اعمالشان چه نعمتها به عنوان چشم روشنی برای آنها در عالم غیب آماده شده است.

و در حدیث قدسی آمده است: «... و ما تقرَّب إلیَّ عبدٌ بشیْ ءٍ احبُّ إلیَّ ممّا افْترضْتُ علیهِ و انَّهُ لیتقرَّبُ إلیَّ بِالنّافلةِ حتی اُحبَّهُ فَإذا احْبیْتُهُ كُنْت سَمْعَهُ الّذی یسْمع بِهِ، و بصرهُ الَّذی یُبْصرُ بِهِ و لِسانَهُ الّذی ینْطقُ بِهِ وَیَدَهُ التَّی یَبْطِشُ بها، إنْ دعانی أجبتُهُ، و إنْ سَئلنی أعْطَیْتُهُ...».
هیچ بنده‌ای به عبادتی بهتر از فرایض و واجبات به من تقرّب نجسته است و او به وسیله نوافل به من تقرب می‎جوید تا جایی كه من او را دوست بدارم؛ آنگاه كه دوستش داشتم من گوش شنوای او و دیده بینای او و زبان گویا و دست توانای او خواهم بود، اگر مرا بخواند پاسخش می‌دهم و چنانچه چیزی از من بخواهد ارزانی‌اش می‌دارم.

در حدیث دیگر آمده است: «صلوةُ النَّوافِلِ قُربانُ كلِّ مؤمنِ ...».
نماز نافله وسیله نزدیك شدن مؤمنان به خداوند است ...

از امیرالمؤمنین (ع) روایت است كه دل آدمى اقبالى دارد و ادبارى (گاه رو كند و در نشاط باشد و گاه پشت كند و خسته و ملول بود) هرگاه در حال نشاط بود به نوافل بپردازید و چون پشت كند به واجبات اكتفا نمائید. در حدیث دیگر فرمود: اگر نافله به نماز فریضه لطمه زند آن نافله شما را به خدا نزدیك نسازد.

امام صادق (ع) فرمود: بسا شود كه یك نماز جز نیمى از آن یا ثلث یا ربع یا یك پنجم آن بالا نرود زیرا از نماز آن بالا رود و پذیرفته گردد كه به دل در آن توجه شده باشد. و اینكه به ما دستور داده‌اند نافله بخوانیم تا بدین وسیله كمبود قبولى نماز واجب جبران شود.

از آن حضرت رسیده كه كوتاه خواندن نماز واجب (كه حسب معمول به جماعت ادا مى‌شود) و طولانى خواندن نافله خود نوعى عبادت است.

از امام باقر (ع) روایت شده كه اگر نماز واجبى بدهكار بودى تا آن را قضا نكنى به نافله مپرداز. در حدیث آمده كه پیغمبر (ص) از خواندن نافله در این سه وقت نهى نمود:
هنگام طلوع خورشید و هنگام غروب آن و موقعى كه آفتاب در وسط آسمان باشد.
و در حدیث دیگر آمده است: مداومت بر كار خیر آثار خوبی از آن ناشی می‌شود از جمله: ترك كارهای زشت، پرهیز از لغزش و گناه، حصول یقین، حبّ نجات، طاعت خدای رحمان، تعظیم منطق و برهان، دوری از وسوسه شیطان و پذیرفتن عدل و گفتار حق. اینها چیزهایی است كه شخص خردمند از تداوم بر كار خوب به دست می‌آورد.
و در حدیث دیگر در اهمیت مداومت بر كار خیر از امام باقر (ع) نقل شده است كه آن حضرت همواره می‌فرمود: هنگامی كه بر كار خوبی خود را عادت می‌دهم دوست دارم كه بر آن مداومت داشته باشم.
چنانچه نتوانم آن را در شب انجام دهم قضای آن را در روز بجا می‌آورم و اگر در روز از من فوت شود در شب آن را قضا می‌كنم. به راستی محبوبترین عمل نزد خدا عملی است كه دوام داشته باشد.

مقصود از التزام به نوافل و مستحبات آن نیست كه انسان تمام مستحبات را بجا آورد كه چنین چیزی نه ممكن است و نه جایز، زیرا نه امكانات اجازه می‌دهد و نه سایر تكالیف و مسئولیتها برای انسان این همه وقت باقی می‌گذارد بلكه مقصود آن است كه انسان در حدود شرایط و امكانات فردی و اجتماعی اعمالی را انتخاب كند و ملتزم به انجام آن باشد.

در شرع انور نسبت به پاره‌ای از عبادات و مستحبات و خدمات و صدقات و سنن صالحه بیشتر تأكید شده و سیره و روش اولیای دین و ائمه معصومین (علیهم السّلام) بر التزام به این گونه سنن بوده است مانند: قرائت قرآن، تهجّد و شب زنده‌داری و مناجات و راز و نیاز در دل شب (آنگاه كه چشم‌ها همه در خوابند)، التزام به اوّل وقت در نمازهای واجب، بجا آوردن پنجاه و یك ركعت نماز در شبانه روز كه هفده ركعت آن واجب و بقیه مستحب است به ویژه نماز شب و دو ركعت نافله صبح و دو ركعت نافله عشاء و همواره در روز و شب با وضو بودن، رعایت آداب و سنن و حضور قلب در عبادات، تعقیبات نماز، شركت مداوم در نماز جمعه و جماعات، طولانی كردن قنوت و سجده‌های نماز، و سه روز روزه در هر ماه، زیارت قبور اولیاء و شهدا خصوصاً پیامبر اكرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و ائمه معصومین (علیهم السّلام).

در روایتى از امام باقر (ع) چنین مى‌خوانیم كه به یكى از یارانش فرمود: «الا اخبرك بالاسلام اصله و فرعه و ذروة سنامه».
آیا ریشه و شاخه و بلندترین قله اسلام را به تو معرفى كنم؟
راوى عرض كرد بفرمائید: فدایت شوم.
فرمود: اما اصله الصلوة، و فرعه الزكاة، و ذروة سنامه الجهاد!: ریشه‌اش نماز است و شاخه‌اش زكات، و قله مرتفعش جهاد است.
سپس افزود: اگر بخواهى تمام ابواب خیر را به تو معرفى كنم.
راوى می‌گوید: بفرمائید فدایت شوم.


امام فرمود: «الصوم جنة، و الصدقة تذهب بالخطیئة، و قیام الرجل فى جوف اللیل بذكر الله، ثم قرأ تتجافى جنوبهم عن المضاجع».
روزه سپرى است در مقابل آتش و صدقه محو كننده گناه است، و برخاستن انسان در دل شب او را به یاد خدا مىاندازد، سپس آیه تتجافى جنوبهم عن المضاجع را تلاوت فرمود.

در تفسیر مجمع البیان از معاذ بن جبل چنین نقل شده كه در غزوه تبوك در خدمت رسول خدا (ص) بودم، گرما همه را سخت ناراحت كرده بود. (تفسیر نمونه ج: 17 ص: 156).
و هر كس به گوشه‌اى پناه می‌برد، ناگهان دیدم كه پیامبر (ص) از همه به من نزدیكتر است، خدمتش رفتم عرض كردم: اى رسول خدا (ص) عملى به من بیاموز كه مرا وارد بهشت كند، و از آتش دوزخ دور سازد.

فرمود: سؤال بزرگى كردى، اما پاسخ آن براى كسى كه خدا بر او آسان كرده است مشكل نیست سپس افزود: «تعبد الله و لا تشرك به شیئا و تقیم الصلوة المكتوبة و تؤدى الزكوة المفروضة و تصوم شهر رمضان».

خدا را پرستش كن و چیزى را شریك او قرار نده نمازهاى واجب را انجام ده و زكات واجب (حق مستمندان) را اداء كن و ماه رمضان را روزه بگیر.

بعد فرمود: و اگر بخواهى از ابواب خیرات به تو خبر می‌دهم عرض كردم اى پیامبر بفرمائید فرمود: «الصوم جنة من النار و الصدقه تكفر الخطیئه و قیام الرجل فى جوف اللیل یبتغى وجه الله ثم قرأ هذه الایه تتجافى جنوبهم عن المضاجع».
روزه سپرى است در برابر آتش و انفاق در راه خدا كفاره گناهان است، و قیام انسان در دل شب براى خشنودى خدا.

سپس آیه تتجافى جنوبهم را قرائت فرمود.
گرچه هیچ مانعى ندارد كه آیه مفهوم وسیعى داشته باشد، هم بیدار ماندن در آغاز شب را براى نماز عشاء شامل شود، و هم برخاستن در سحرگاه را براى نماز شب، ولى دقت در مفهوم تتجافى معنى دوم را بیشتر در ذهن منعكس مىكند، زیرا ظاهر جمله این است كه قبلاً پهلوها در بستر آرام گرفته سپس از آن دور مى‌شود و این مناسب قیام در آخر شب براى انجام نماز است، بنابر این دسته اول از روایات از قبیل توسعه در مفهوم و الغاء خصوصیت است.

گرچه درباره اهمیت این نماز پر بركت همان چند روایت فوق كافى به نظر می‌رسد، ولى این نكته قابل ذكر است كه در روایات اسلامى آن قدر اهمیت به این عبادت داده شده است كه درباره كمتر عبادتى چنین سخن گفته شده است.

دوستان حق، و رهروان راه فضیلت به این عبادت بىریا كه قلب را روشنائى و دل را نور و صفا می‌بخشد همواره اهمیت بسیار می‌دادند.

ممكن است بعضى همیشه توفیق بهره‌گیرى از این عبادت پر بركت را نداشته باشند، ولى چه مانعى دارد كه در بعضى از شبها كه این توفیق حاصل است بهره‌گیرند، و در آن‌ هنگام كه خاموشى همه جا را فرا گرفته، و اشتغالات روزانه همه تعطیل است، كودكان در خواب، و محیط آماده حضور قلب و راز و نیاز با خدا است، بر خیزند و به در خانه خدا روند و دل را به نور عشق دوست روشن سازند.

استاد شهید، می‌گوید:
ما یك سلسله لذّتهاى معنوى داریم كه معنویّت ما را بالا مى‌برد. براى كسى كه اهل تهجّد و نماز شب است جزو صادقین و صابرین و مستغفرین بالاسحار باشد، نماز شب لذّت و بهجت دارد، آن لذّتى كه یك نفر نماز شب خوانِ حقیقى و واقعى از نماز شب خودش مى‌برد، از آن (استغفراللّه ربّى و اتوب و الیه) ها می‌برد، از آن (العفو گفتنها) و یاد كردن و دعا كردنهاى حدّاقل چهار مؤمن مى‌برد، و آن لذّتى كه از آن (یا ربّ یا ربّ) گفتن‌ها مى‌برد، هیچ وقت یك آدم عیّاش كه در كاباره‌ها میگردد، احساس نمی‌كند.
لذّت آن نماز شب خوان خیلى عمیقتر، نیرومندتر و نشاط بخشتر است.
ولى اگر ما خودمان را غرق در لذّت مادّى دنیا كنیم مثلاً سر شب بنشینیم دور هم و شروع كنیم به گفتن و خندیدن و فرضاً غیبت هم نكنیم كه حرام است، صرفاً شوخی‌هاى مباح هم بكنیم و بعد هم سفره را پهن كنیم و آنقدر بخوریم كه نفس كشیدن برایمان دشوار شود، بعد مثل یك مرده در رختخواب بیفتیم. آیا در این صورت توفیق پیدا مى‌كنیم كه سحر از دو ساعت مانده به طلوع صبح بلند شویم و بعد، از عمق روح خودمان (یا ربّ یا ربّ) بگوییم؟ اساساً بیدار نمى‌شویم و اگر هم شویم مثل مستى كه چند جام شراب خورده است، تلو تلو مى‌خوریم.
پس اگر انسان بخواهد لذّتهاى معنوى و الهى را در این دنیا درك كند، چاره‌اى ندارد جز این كه از لذّتهاى مادّى كسر كند. به خدا قسم لذّتى كه یك مرد با ایمان در آن وقت شب كه بلند مى‌شود و چشمش مى‌افتد به آسمان پر ستاره و آیات آخر سوره آل عمران را كه صداى هستى است و از قلب وجود برخاسته است، مى‌خواند و با هستى هم صدا مى‌شود، احساس می‌كند برابر است با یك عمر لذّت مادّى در این دنیا.
یك چنین آدمى، نمی‌تواند مثل ما زندگى كند نمی‌‌تواند سر سفره شام بنشیند در حالى كه ظهر غذاهاى سنگین، انواع گوشت‌ها، روغنهاى حیوانى و نباتى، انواع شیرینی‌ها و انواع محرّك اشتهاها را خورده است؛ تازه مقدارى سوپ بخورد تا اشتهایش تحریك شود این روح خود به خود می‌میرد، این آدم نمی‌تواند در نیمه‌هاى شب بلند شود و اگر هم بلند شود نمى‌تواند لذّت ببرد.

بروز رسانی شده در : - -
تاریخ ارسال : شنبه 2 بهمن 1389 03:44 ب.ظ نویسنده : رحمان نجفی

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.